TOXICITY
In april 2026 maakte GAIA, samen met Animals International, exclusieve beelden openbaar die werden opgenomen in een Brits laboratorium dat werkt voor klanten in de Europese Unie. Ze tonen de harde realiteit van toxiciteitstesten: blootstelling aan giftige stoffen, dwangvoeding via sonde en uiteindelijk het doden van de dieren na afloop van de proefprotocollen. Voor GAIA bevestigen deze beelden hoe dringend het is om te investeren in proefdiervrije methoden die ethischer en wetenschappelijk relevanter zijn.
Zeg NEE tegen deze wrede tests op
Zijn dierproeven relevant?
De wereldberoemde ‘Belgische’ chirurg Vesalius, grondlegger van de anatomie, wist het al: hij ontdekte dat sommige lichaamsonderdelen bij dieren ontbraken bij de mens. We kunnen ons dit nog moeilijk voorstellen, maar enkele honderden jaren geleden was de kennis over menselijke anatomie gebaseerd op wat men bij dieren had waargenomen. Wat voor de ene soort geldt, geldt niet altijd voor een andere. Dat ondervinden onderzoekers nog steeds.
Onderzoek naar neurologische aandoeningen behoort tot de belangrijkste redenen waarvoor proefdieren worden gebruikt in België. Reeds decennia worden muizen en andere dieren gebruikt om het zenuwstelsel te bestuderen en een geneesmiddel voor ziekten te ontwikkelen. Op 5 november 1999 kopte De Morgen: “Leuvense vorsers onthullen geheime sleutel van dementie”. Daarin legde Prof. Bart De Strooper uit dat dementie binnen afzienbare tijd zou worden genezen. Hij zei letterlijk:
“De farmaceutische wereld heeft de juiste sleutels in handen gekregen. Binnen drie jaar zou dit medicatie moeten opleveren.” We zijn nu twintig jaar verder en ondanks het veelvuldig onderzoek op dieren bestaat er nog geen enkel geneesmiddel. Meer nog, kandidaat-medicijnen die werken bij dieren, blijken ongeschikt of niet werkzaam eens ze worden uitgeprobeerd op mensen. Onderzoekers pleiten gemakkelijk voor nóg meer onderzoek, in plaats van de dierenmodellen in vraag te stellen en andere methodes te ontwikkelen om het ziekteproces te begrijpen.
Het is een van de vele voorbeelden die aantoont dat dierproeven wel informatie opleveren, maar niet zo zaligmakend zijn voor de menselijke gezondheid als vaak wordt beweerd. En terwijl proefdiervrije methodes heel streng worden beoordeeld op hun relevantie via tijdrovende procedures, hebben dierproeven die evaluatie nooit moeten ondergaan. Dierproeven zijn de norm, omwille van historische redenen: ze bestonden voor er proefdiervrije methodes waren.
Meer dan 90% van de medicijnen die dierproeven doorstaan, faalt wanneer ze worden toegepast op mensen… Als een auto 90% van de tijd in panne valt, noem je die toch ook niet betrouwbaar?
Madeline Krasno - Algemeen directeur van Justify en voormalig medewerker in een primatenlaboratorium
Een Belgisch centrum oprichten dat alternatieven onderzoekt
Al sinds 2009 legt de wet in ons land een Centrum voor Alternatieven voor dierproeven op, maar de eerste steen is nog altijd niet gelegd. Op de GAIA-dag in oktober 2014 beloofden de regionale ministers van Dierenwelzijn nochtans dat ze de koppen bij elkaar zouden steken om één enkel centrum op te richten, eerder dan drie verschillende centra voor Vlaanderen, Wallonië en Brussel. In de wet van 9 juni 2009, goedgekeurd door de Belgische overheid, staat te lezen wat het op te richten Centrum voor Alternatieven moet doen: het stimuleren van het onderzoek, de ontwikkeling en de validatie van alternatieven voor dierproeven, onder meer via betrouwbaarheids- en nuttigheidstesten. Op papier voldoet deze wet aan de eisen van de Europese richtlijn betreffende de bescherming van dieren die voor wetenschappelijke doeleinden worden gebruikt. Maar in de praktijk bestaat het Belgische Centrum voor Alternatieven 11 jaar nadat de wet werd gestemd nog steeds niet, en zijn de politici hun eigen belofte dus niet nagekomen. GAIA is van oordeel dat het oprichten van zo’n Centrum een prioriteit moet zijn voor de drie regio’s in ons land. Daarbij is het uiteraard van essentieel belang dat er een voldoende budget wordt voorzien voor de oprichting en de goede werking ervan.
Het aantal labodieren verminderen met jaarlijkse, vaste doelstellingen
Als de statistieken over dierproeven aantonen dat er vandaag minder labodieren zijn dan in de jaren 1990, dan heeft dat niets te maken met een constante of gecontroleerde vermindering, maar wel met een evolutie die louter van het toeval afhangt. Er is met andere woorden nood aan een echte strategie op om het aantal labodieren te verminderen. Dat kan door met jaardoelstellingen te werken: 10% minder proefdieren per jaar is een goed begin. GAIA is ook voorstander van een onmiddellijk verbod op proeven bij bepaalde diersoorten: primaten, honden en katten. Maar we blijven op de bres staan voor álle laboratoriumdieren.
Dierproeven voor huishoudproducten verbieden
In de Europese Unie zijn dierproeven voor cosmetica verboden. Sinds de Europese verordening (CE 1223/2009) van 11 maart 2013 van kracht is, is het ook niet langer toegelaten om cosmetica te commercialiseren waarvoor dierproeven werden uitgevoerd in landen buiten de EU.
Voor huishoudproducten bleef zo’n verbod lange tijd uit. In januari 2026 kwam er wel een belangrijke doorbraak: in de herziening van de Europese detergentenwetgeving werden dierproeven verboden voor zowel ingrediënten als afgewerkte producten die onder die regels vallen.
Dat is een belangrijke stap vooruit, na jarenlange inzet van o.a. GAIA en Cruelty Free Europe. Maar het verbod blijft onvolledig: het geldt alleen binnen die specifieke wetgeving, en sluit dierproeven onder andere regels, zoals REACH, niet uit. Anders dan bij cosmetica bestaat er bovendien geen verbod op de verkoop van detergenten die buiten de EU op dieren werden getest.
Alternatieven bestaan nochtans al. De vroegere Draize-test, waarbij stoffen op de huid of in de ogen van konijnen werden aangebracht, is geleidelijk vervangen door proefdiervrije methoden op basis van menselijke cellen.
Wallonië verbood in 2018 al dierproeven voor schoonmaakproducten en afgewerkte biociden of hun ingrediënten. GAIA vraagt dat ook Vlaanderen en Brussel zo’n verbod invoeren, en pleit daarnaast in alle regio’s voor een verbod op proeven met honden, katten en primaten.
Ontdek hier onze lijst van diervriendelijke producten.
Transparantie gevraagd
Momenteel publiceert de FOD Volksgezondheid enkel jaarlijkse statistieken over het aantal dieren dat in de laboratoria in België wordt gebruikt. Die cijfers zijn een bundeling van informatie die door de laboratoria zelf wordt aangeleverd en geven geen inzicht in de proeven zelf. GAIA vraagt daarom dat de overheid samen met die jaarlijkse statistieken veel gedetailleerdere gegevens vrijgeeft: over de aard van de dierproeven, het veroorzaakte leed en de pijnlijke experimenten die zonder verdoving worden uitgevoerd.
Wat kunt u doen?
Zoek in de winkel naar producten met het label van Cruelty Free International. U kunt online ook alle merken terugvinden die door deze organisatie zijn goedgekeurd en zich ertoe verbinden hun producten niet op dieren te laten testen:
