Miljoenen biggen worden in België nog altijd elk jaar gecastreerd, terwijl er alternatieven bestaan.
Volgens een Ipsos-peiling is 9 op de 10 Belgen voorstander van een wettelijk verbod op chirurgische castratie van biggen.
Beelden die GAIA verspreidde tonen het geweld en de wreedheid van deze praktijk. Elk jaar ondergaan miljoenen mannelijke biggen nog altijd een pijnlijke chirurgische castratie. Met deze schokkende praktijk moet het afgelopen zijn: GAIA eist een verbod.
Beelden die GAIA filmde in een varkensbedrijf in Vlaanderen
Meer dan 2 miljoen biggen worden elk jaar wreed gecastreerd in België
In België worden elk jaar ongeveer 5,3 miljoen varkens gehouden voor de voedingsindustrie. Ongeveer 80% van de Belgische mannelijke biggen wordt chirurgisch gecastreerd: dat gaat om 2,1 miljoen dieren per jaar.
Hoe verloopt die castratie?
Ann De Greef, algemeen directeur, legt uit:
Het biggetje wordt vastgehouden en de varkenshouder maakt één of meerdere insnijdingen in de huid van het scrotum terwijl het dier volledig bij bewustzijn is, om de testikels bloot te leggen. Daarna trekt hij stevig aan de testikels om ze eruit te halen, samen met de zaadstreng, die dieper in het lichaam ligt, achter de testikels. De varkenshouder trekt dus aan de zaadstrengen en snijdt ze door. Het is choquerend en ronduit walgelijk dat zoiets vandaag nog altijd kan gebeuren.
Waarom castreren varkenshouders biggen?
Elk jaar worden in België meer dan 2 miljoen mannelijke biggen chirurgisch gecastreerd, meestal tussen 3 en 7 dagen na de geboorte.
Varkenshouders willen het risico beperken dat er bij het bereiden van het vlees een onaangename geur ontstaat. In de praktijk komt die zogenaamde berengeur—die samenhangt met de natuurlijke hormonale ontwikkeling van varkens—maar in een minderheid van de gevallen voor, en slechts een deel van de consumenten is er gevoelig voor (ongeveer 4%).
Met andere woorden: om een kleine kans op ongemak voor de consument te vermijden, ondergaat de grote meerderheid van de mannelijke biggen enkele dagen na de geboorte een pijnlijke castratie. De ingreep is pijnlijk en traumatisch, zowel voor de biggen als voor de zeugen, die machteloos moeten toekijken terwijl hun jongen krijsen van de pijn.
Een onaanvaardbare praktijk—zeker omdat er doeltreffende alternatieven bestaan.
Verdoving bij castratie?
Tussen 97 en 100% van de gecastreerde biggen in België wordt zonder verdoving gecastreerd.
Dat betekent dat van de miljoenen biggen die elk jaar worden gecastreerd, er slechts enkele duizenden procaïne krijgen: een lokaal verdovingsmiddel dat in beide testikels wordt geïnjecteerd. Maar dat middel vermindert de pijn bij de insnijding slechts beperkt.
Ann De Greef verduidelijkt:
Dit vermindert de acute, hevige pijn die biggen tijdens de ingreep voelen onvoldoende. Bovendien laat de manier waarop het middel op de bedrijven wordt toegediend vaak te wensen over. Het is niet eenvoudig om een verdoving toe te dienen aan een spartelende big en de wachttijden worden vaak niet gerespecteerd. De insnijding gebeurt vaak te vroeg of te laat na de injectie, waardoor het middel niet het gewenste effect heeft.
De federale Belgische wetgeving schrijft voor dat elke chirurgische castratie moet gebeuren met lokale verdoving én pijnbestrijding. Die verplichting neemt echter noch de pijn weg die eigen is aan de ingreep zelf, noch de concrete uitvoeringsproblemen op de bedrijven—problemen die regelmatig worden gedocumenteerd door dierenartsen en in de wetenschappelijke literatuur.
Sinds 2023 laat de regelgeving bovendien toe dat varkenshouders de verdoving bij chirurgische castratie van biggen zelf uitvoeren, zonder verplichte tussenkomst van een dierenarts.
“De regelgeving laat toe dat varkenshouders de verdoving bij chirurgische castratie van biggen zelf uitvoeren.”
Pijnstilling na castratie?
De pijnstiller meloxicam wordt toegediend aan ongeveer 85% van de gecastreerde biggen in België, zoals voorgeschreven door BePork, het Belgische label voor varkensvlees.
Ann De Greef licht toe:
De werking is vergelijkbaar met die van ibuprofen. Het heeft dus geen verdovend effect tijdens de castratie. Alleen de pijn ná de ingreep wordt gedeeltelijk aangepakt. Wie kan zich voorstellen zijn hond of kat te laten castreren en pas nadien enkel een gewone pijnstiller te geven? Alsof een tandarts je een aspirientje geeft vooraleer hij je tanden trekt.
Hoewel pijnstillers en verdovings-/sedatiemiddelen afzonderlijk de pijn kunnen verminderen of het bewustzijn tijdens en na de ingreep kunnen onderbreken, blijft het toedienen van één van deze middelen—of zelfs hun combinatie—onvoldoende om ernstig lijden bij mannelijke biggen te voorkomen.
Zoals bij honden en katten?
Alleen een protocol vergelijkbaar met dat bij honden en katten—met volledige narcose (algemeen) en pijnbestrijding tijdens én na de ingreep—zou deze procedure echt draaglijk maken.
Dat houdt in:
- het biggetje sederen;
- een algemene verdoving inleiden;
- intuberen en een verdovingsgas toedienen;
- vóór de ingreep een pijnstiller en een lokaal verdovingsmiddel toedienen;
- aangepaste nazorg voorzien.
Alleen een dierenarts die hiervoor is opgeleid, beschikt over de nodige expertise om deze stappen correct uit te voeren en de toediening van medicatie af te stemmen op het individuele dier, zodat de pijn tijdens en na de castratie zoveel mogelijk wordt beperkt.
Ann De Greef benadrukt:
Als biggen volgens de regels van de kunst zouden worden behandeld, zoals katten en honden, dan vraagt dat tijd en kosten die de varkenshouder niet kan of niet wil dragen.
Alternatieven voor chirurgische castratie
Vaccinatie tegen berengeur
De Europese Commissie gaf in 2009 toestemming voor het op de markt brengen van het vaccin Improvac. Dat vaccin voorkomt de ontwikkeling van de testikels bij varkens. Het geslachtshormoon wordt geneutraliseerd door antistoffen. De stoffen die verantwoordelijk zijn voor berengeur (androstenon en skatol) worden sterk verminderd of zelfs volledig uitgesloten.
Het vaccin is geen hormoon. Het is bovendien economisch interessant omdat gevaccineerde varkens beter groeien. Ze produceren ook minder mest, wat de milieu-impact van de veehouderij verlaagt.
In België wordt 15 tot 18% van de mannelijke varkens gevaccineerd—een bewijs dat dit alternatief doeltreffend én economisch haalbaar is.
Voor meer informatie: raadpleeg het publieke Europese beoordelingsrapport van Improvac.
Mannelijke varkens houden zonder castratie (beren opfokken)
Deze aanpak steunt onder meer op het opsporen van androstenon en skatol aan de slachtlijn, via “snuffelaars” of elektronische neuzen. Karkassen met berengeur, kunnen naar andere afzetkanalen worden gestuurd (bv. verwerkte producten).
Deze praktijk bestaat al in Duitsland en Nederland en bevoorraadt de volledige Nederlandse markt. Het is ook de keuze van Lidl België sinds 2012.
Ongeveer 10% van de Belgische mannelijke varkens wordt op deze manier gehouden.
GAIA nam deel aan het project Alcaporc van het Waals Centrum voor Landbouwkundig Onderzoek (CRA-W), dat de doeltreffendheid van alternatieven voor chirurgische castratie bevestigde. Voor meer informatie verwijzen we naar ons GAIA-rapport (2023).
Deze oplossingen vermijden verminking en beantwoorden tegelijk aan gezondheids-, economische en kwaliteitsvereisten. Voortzetting van de chirurgische castratie is dan ook niet te verantwoorden: het is een keuze die indruist tegen de principes van dierenwelzijn en een wrede praktijk in stand houdt die vermijdbaar lijden veroorzaakt.
Wettelijk verbod
Bij chirurgische castratie kan de preventie van acute pijn tijdens de ingreep en van postoperatieve pijn—minimumvereisten op het vlak van dierenwelzijn—niet worden gegarandeerd. Een eenvoudige lokale verdoving is geen afdoende oplossing.
De varkenshouder beschikt bovendien niet over de tijd en expertise om de castratie uit te voeren met hetzelfde zorgniveau als een dierenarts bij de castratie van een hond of kat.
Alleen een wettelijk verbod op de castratie van biggen maakt een einde aan het ernstige en onaanvaardbare lijden dat zij moeten ondergaan. Vaccinatie tegen berengeur en het houden van intacte beren zijn twee concrete en toepasbare alternatieven. Daarom eist GAIA dit verbod.
Varkenshouderij
De houderij houdt onvoldoende rekening met de essentiële behoeften van varkens.
Sinds 2000 strijdt GAIA tegen de chirurgische castratie van biggen en vragen we een verbod. In de varkenshouderij zouden de dieren ook meer ruimte moeten krijgen, meer prikkels, de mogelijkheid om te wroeten en comfortabel te kunnen liggen.
Varkens zijn nieuwsgierige, sociale en intelligente dieren. De conventionele houderij voor de productie van varkensvlees ontneemt hen de kans om te wroeten, te verkennen en te spelen—met verveling, aantasting van het dierenwelzijn en lijden tot gevolg.
Deze realiteit treft de overgrote meerderheid van de meer dan 5 miljoen varkens die elk jaar in België worden gehouden, én de 340.000 fokzeugen.
Staarten en tanden geknipt
De Europese regelgeving verbiedt het routinematig knippen van staarten en tanden. Het mag enkel als laatste redmiddel, wanneer ingrijpende aanpassingen aan de houderijomstandigheden het bijten niet kunnen voorkomen.
Toch ondergaat de meerderheid van de biggen nog altijd deze verminkingen, onverdoofd en zonder dat de manier van huisvesten in vraag wordt gesteld.
Houderijomstandigheden
Vleesvarkens worden “afgemest” in donkere, afgesloten gebouwen met betonnen vloeren, zonder strooisel en zonder toegang tot buiten. Volgens Richtlijn 2008/120/EG moeten zeugen in groep gehouden worden. Maar van inseminatie tot 4 weken na inseminatie en opnieuw in de week vóór de geboorte van de biggetjes en tijdens de zoogperiode.
Buiten die periode is groepshuisvesting verplicht. Zeugen ontwikkelen stereotiep gedrag, zoals voortdurend aan de tralies van hun kooi bijten. In individuele zeugenboxen kunnen zeugen zich niet eens omdraaien en kunnen ze geen nest bouwen. Ze hebben vaak last van kreupelheid en artrose, net als de mestvarkens.
In de conventionele varkenshouderij liggen de dieren op een betonnen roostervloer waar hun uitwerpselen doorheen vallen. In deze prikkelarme omgeving leiden varkens een leven vol frustratie.
Drie tot vier weken na hun geboorte, worden de biggen al vroeg bij de moederzeug weggehaald, zodat deze laatste opnieuw geïnsemineerd kan worden.
Veel gespeende biggen bijten uit verveling in de staarten van soortgenoten. Om dat gedrag te voorkomen worden hun staarten zonder verdoving geknipt met een tang of afgebrand met een heet ijzer.
Varkens en zeugen zijn wroetdieren die nood hebben aan prikkels, ruimte en een verrijkte omgeving met strooisel zoals stro. Dat zou een einde maken aan het bijten tussen dieren en aan de noodzaak om staarten en tanden te knippen. Het zou ook de stress van zeugen rond het werpen verminderen, wanneer ze instinctief een nest proberen te bouwen.
Wat kan u doen?
De beste manier om niet bij te dragen aan het lijden van varkens, is geen varkensvlees meer eten. Plantaardige alternatieven zijn vandaag talrijk, lekker en helpen ook om de milieu-impact te verkleinen.
De consumptie van varkensvlees wordt bovendien in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde kankers, volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO).
U kan ook beleidsmakers en ministers van Dierenwelzijn aanspreken zodat zij eindelijk de chirurgische castratie van biggen verbieden.